Sinh viên tốt nghiệp ĐH khai phóng nghĩ gì? - Khoa học tự nhiên

Làm sao bạn biết những gì bạn biết?

Đó là câu hỏi giáo sư Triết học đặt ra mùa xuân năm 2016, khi tôi chuẩn bị hoàn tất chương trình đại học và bắt đầu làm nghiên cứu sinh mùa hè năm ấy.


Bạn kiểm chứng hiểu biết của mình như thế nào?

Tôi biết thầy đang đang 'dàn trận' để mở bài một lớp học mới.

Bạn nói bạn đang hoàn thành dự án nghiên cứu cuối khoá, tức là đã làm khoa học được một thời gian rồi đúng không?

Vậy, làm sao chúng ta biết những gì bạn đang và sẽ tìm ra trong sự nghiệp nghiên cứu của mình là tri thức khách quan?
Làm sao ta phân biệt được giữa tri thức luận (phương pháp, cách thức con người hệ thống hoá và tiếp cận kiến thức) và bản thể luận (kiến thức mà con người biết)*?

*Ví dụ (ghi chú của ban biên tập): Khi nhìn vào một thành phố, người kiến trúc sư chọn phân tích thành phố đó như thể nó là một hệ thống chồng chéo, kết nối lẫn nhau. Đó là tri thức luận, chọn một góc nhìn, một hướng tiếp cận để tiếp xúc với một bản thể. Tuy nhiên, có người sẽ tranh luận rằng, bản thân thành phố đã là một hệ thống chồng chéo, kết nối lẫn nhau rồi. Vậy, thành phố là một hệ thống là vì tự thân nó như thế (bản thể luận) hay là vì chúng ta chọn nhìn nhận, tiếp cận nó như thế (tri thức luận).


Thử nghiệm thật nhiều để xác định hướng đi


Sau những năm trung học chuyên Toán và Khoa học tại Singapore, tôi đến Duke với định hướng rõ ràng: khoa học tự nhiên. Với lựa chọn đó, nhiều bạn thân hỏi, tại sao lại chọn Mỹ với phương châm giáo dục khai phóng, trong khi tôi biết chính xác mình muốn học gì?

Có lẽ, nhiều câu chuyện giáo dục khai phóng bạn thấy trên báo chí và mạng xã hội hay được kể bởi những người trẻ đang đi tìm bản thân. “Chơi vơi”, “thử nghiệm”, và “đi tìm đam mê”: ta nghe nhiều về những từ khóa như thế. Một trong những đặc trưng của giáo dục khai phóng là điều kiện tốt nghiệp phải bao gồm một số lượng lớp nhất định ở nhiều lĩnh vực.


Ví dụ, giáo trình ở Duke (cho sinh viên không học thành kĩ sư) xác định 5 lĩnh vực kiến thức cùng 6 phương thức tiếp cận tri thức. Sinh viên cần lấy đủ 2 lớp trong mỗi lĩnh vực và mỗi phương thức để tốt nghiệp. Qua đó, những bạn bước chân vào ngưỡng cửa đại học mà chưa rõ mình muốn gì sẽ được thỏa sức trải nghiệm trước khi phải quyết định chuyên ngành vào cuối năm 2.

Còn tôi, một người có may mắn được tiếp xúc với nghiên cứu khoa học từ những năm trung học, tại sao lại còn lang thang với những tín chỉ nghệ thuật và nhân văn?

Giáo dục khai phóng định hình tôi là một người “có học”, vì giáo dục không phải chỉ đào tạo nghề. Nhờ nó, tôi vẫn có thể tham gia cuộc thảo luận về tâm lý học, bình đẳng giới, hay lý luận điện ảnh mà không quá lạc lõng. Tôi luôn nghĩ, ở bậc Đại học, lấy thêm một lớp cụ thể về “Dược lý của thuốc tác động h