Sự nghiệp - Nhận nhiều định hướng có giúp Con bớt hoang mang?


Câu hỏi muôn thuở mà nhiều đứa trẻ con thường đón nhận với sự mơ hồ và sau này, khi trở thành người lớn, chúng lại tiếp tục hỏi những đứa trẻ con khác, là gì?


Con muốn làm gì khi lớn lên?

Khi còn nhỏ, đó là câu hỏi tôi ghét nhất.


Tôi ngại những cuộc trò chuyện với người lớn vì họ luôn hỏi tôi điều đó - và cho dù tôi có trả lời thế nào cũng chẳng khiến họ vừa lòng. Khi tôi nói rằng tôi muốn trở thành một siêu anh hùng, mọi người đều cười một cách chế nhạo. Mục tiêu tiếp theo của tôi là trở thành vận động viên nhà nghề NBA*, nhưng dù có cố gắng bao nhiêu, tôi vẫn bị loại khỏi các buổi tuyển chọn bóng rổ ở trường trung học. Ba năm liên tiếp. Có lẽ tôi đã nhắm mục tiêu quá cao và mơ mộng thật viển vông.


(*NBA: National Basketball Association - Hiệp hội Bóng rổ Quốc gia của Mỹ)



Khi học trung học, tôi vô cùng yêu thích môn nhảy cầu kết hợp lặn và tôi muốn trở thành huấn luyện viên của bộ môn này. Nhưng lần này, họ lại bảo rằng mục tiêu này quá thấp. Trong học kỳ đầu tiên ở đại học, tôi quyết định học chuyên ngành tâm lý, nhưng điều đó không mở ra bất kỳ một cơ hội nào cho tôi — không những thế, chuyên ngành đặc thù này còn khiến tôi phải khép lại một vài cánh cửa. Tôi biết bản thân không muốn trở thành một nhà tâm lí trị liệu (vì tôi không đủ kiên nhẫn) hay một bác sĩ tâm thần (vì sẽ rất khó khăn để vào trường Y). Ngày qua ngày, tôi trở nên mất định hướng, và tôi ghen tị với những người có định hướng nghề nghiệp rõ ràng.



Định hướng hình ống (tunnel vision) che khuất những cơ hội khác.


Tất cả chúng ta đều vẽ nên một hình mẫu của bản thân trong tương lai và hy vọng hình mẫu ấy sẽ nói cho ta biết cách kiểm soát cuộc sống.


Hình mẫu này không gói gọn trong hai chữ “sự nghiệp”; mà ngay từ khi còn nhỏ, ta đã tưởng tượng rất nhiều về ngôi nhà ta sẽ xây, ngôi trường ta sẽ theo học, người mà ta muốn kết hôn, và cả những đứa con của mình. Điểm tốt là những suy nghĩ này giúp ta dũng cảm thiết lập những mục tiêu táo bạo và hướng dẫn ta theo đuổi mục tiêu ấy.


Nhưng những kế hoạch/tưởng tượng này cũng tạo nên nhiều rào cản. Chúng dễ tạo ra góc nhìn hạn hẹp - những định hướng hình ống (tunnel vision), hay nói cách khác, chúng dễ làm ta nhận định phiến diện trước những cơ hội khả thi khác. Chúng ta hoàn toàn không biết liệu thời gian và hoàn cảnh có thay đổi theo những gì chúng ta dự tính, hay liệu hình mẫu mà chúng ta muốn trở thành có mãi mãi như vậy trong tương lai.



Khác với những cuộc chạy đua, đích đến của cuộc đời (bao gồm sự nghiệp) không bất biến mà có thể thay đổi trước thời gian và các yếu tố ngoại cảnh khác. Vậy nên, con đường chính xác để đến một cái đích sai là “đóng khung” cái đích ấy từ quá sớm với quá ít tính linh động.